Ricard Nattoo en de taal van Blue Memory

Richard Nattoo is een Jamaicaanse kunstenaar wiens schilderijen zich bevinden op het snijvlak van realiteit, folklore en spiritualiteit. Zijn werk voelt dromerig aan, is emotioneel geladen en diep symbolisch, en trekt de kijker mee naar werelden waar herinnering, mythe en geleefde ervaring elkaar overlappen.

De kern van zijn werk is het vertellen van verhalen. Hij beschrijft zichzelf in de eerste plaats als een verhalenverteller, iemand die vergeten of onderdrukte verhalen hervertelt, verhalen die gevormd zijn door de Jamaicaanse cultuur, Caribische folklore en de bredere gevolgen van de koloniale geschiedenis. Door middel van een taal van magisch realisme herbeleeft hij deze verhalen niet als een verre herinnering, maar als iets levends en evoluerends. Daarmee wordt zijn werk een daad van herinnering, waarin identiteit voortdurend wordt gereconstrueerd aan de hand van fragmenten uit de geschiedenis, de verbeelding en het cultureel erfgoed.

River Mumma II. Watercolour, pen and ink, acrylic. Using water from the Salt River, Rio Grande and Benta River, Jamaica. Images courtesy of the artist.

Deze daad van herinneren is tevens een daad van heroveren. Nattoo's schilderijen illustreren niet zomaar folklore. Ze blazen er nieuw leven in. Ze brengen verhalen en symbolische figuren naar voren die het kolonialisme probeerde uit te wissen of te bagatelliseren, en plaatsen ze opnieuw in beeld met hernieuwde aanwezigheid en betekenis. Zijn werk biedt ruimte aan wat verloren is gegaan en suggereert dat herinnering zelf een vorm van verzet kan zijn.

Een van de meest opvallende en herkenbare aspecten van zijn beeldtaal is zijn gebruik van blauw. Blauw verschijnt als een tweede huid over zijn figuren, iets dat zowel fysiek als spiritueel is. Het creëert een gevoel van bovenaardsheid, waardoor zijn onderwerpen buiten de gewone realiteit worden geplaatst, terwijl ze tegelijkertijd geworteld blijven in emotionele waarheid. De kleur is niet alleen esthetisch. Ze draagt een diep persoonlijke betekenis voor de kunstenaar.

Nattoo heeft verteld hoe deze keuze in zijn kindertijd is ontstaan. Tijdens een bezoek aan het huis waar zijn vader opgroeide, zag hij een portret van zijn grootvader. Hoewel hij zich bewust was van zijn Indiase afkomst, was het zien van deze afbeelding van zijn grootvader een schok, omdat de gelijkenis met hemzelf hem onbekend voorkwam. Deze ervaring bracht hem ertoe om zich te verdiepen in hindoeïstische religieuze beelden, waar hij goddelijke figuren tegenkwam die met een blauwe huid waren afgebeeld. Deze beelden bleven hem bij en nestelden zich in zijn onderbewustzijn.

Later in zijn leven, toen hij zijn eigen figuren begon te schilderen, kwam deze invloed vanzelf weer naar boven. Hij voelde zich aangetrokken tot het weergeven van huidtinten in blauwe in plaats van bruine. Achteraf begreep hij dit als een manier om verschillende aspecten van zijn identiteit met elkaar te verzoenen. Door zwarte figuren in blauw af te beelden, presenteert hij ze als majestueuze wezens, waarmee hij de goddelijke voorstellingen weerspiegelt die hem als kind zo fascineerden. In die zin wordt blauw een brug tussen werelden, die afkomst, spiritualiteit en zelfbewustzijn in één enkel visueel gebaar verenigt.

Songs of the Ancestors. Watercolor, Pen and Ink using water from the Rio Grande River, Jamaica and Adom Waterfall, Ghana on canvas.  

Aan deze keuze zit ook een materiële en filosofische dimensie. Nattoo heeft gesproken over het gebruik van wat hij 'Levend Water' noemt in zijn proces, waarbij het water zelf deel gaat uitmaken van het geheugen van het schilderij. In zijn denken draagt water herinneringen in zich, absorbeert en draagt sporen van ervaringen met zich mee. Het blauw is dan ook niet alleen symbolisch voor goddelijkheid of verbeelding, maar ook voor het geheugen zelf. Vloeiend, gelaagd en voortdurend in beweging.

Dit sluit aan bij hoe zijn bredere oeuvre wordt begrepen. Diepgaand beïnvloed door zijn Jamaicaanse erfgoed en een nauwe band met de natuur, onderzoekt Nattoo in zijn werk identiteit, geheugen en spiritualiteit door middel van verhalen. Het heeft een donkere maar magische kwaliteit, geworteld in emotionele eerlijkheid en gevormd door een verlangen om persoonlijke ervaringen te verbinden met de collectieve geschiedenis. Zoals een beschrijving van zijn werk aangeeft, probeert hij verhalen die door het kolonialisme gemarginaliseerd of uitgewist zijn, te herstellen en nieuw leven in te blazen, en ze terug te geven als daden van culturele herinnering.

Wat zijn werk zo krachtig maakt, is dit evenwicht. Hij creëert niet zomaar fantasie. Hij geeft verhalen een nieuwe betekenis.

Het werk van Richard Nattoo herinnert ons er uiteindelijk aan dat verhalen vertellen ook een vorm van behoud kan zijn. Een manier om herinnering, cultuur en geschiedenis levend te houden door middel van beeld, symbool en gevoel, waardoor ze kunnen blijven evolueren in plaats van te verdwijnen.

Meer van zijn werk is te bekijken op richardnattoo.com.