Waar de liefde opbloeit in de Caribische kunst

In februari wordt liefde vaak gereduceerd tot romantiek. Bloemen, diners en vluchtige gebaren, allemaal in het teken van Valentijnsdag, domineren het gesprek. Caribische kunst vertelt echter een ander verhaal. Hier is liefde discreter, intenser en diep geworteld in de gemeenschap. Ze manifesteert zich niet alleen tussen geliefden, maar ook tussen generaties, buren, voorouders en het land.

In het hele Caribisch gebied spreken kunstenaars met gemak over liefde, maar in een taal die doordrenkt is van overlevingsdrang, vriendelijkheid, veerkracht en herinnering. Om Caribische liefde te begrijpen, moet men verder kijken dan louter romantiek en de artistieke praktijken onderzoeken die de herinnering van hele gemeenschappen ondersteunen, koesteren, beschermen en in stand houden.

Liefde als eten

In de Caribische kunst is voedsel nooit slechts een basisbehoefte. Het is een daad van toewijding.

Scènes van keukentafels, marktkramen en gezamenlijke maaltijden zijn terugkerende thema's in de kunst van de regio. Ze brengen een eerbetoon aan het werk van het voeden van anderen: de moeder die in de pan roert, de grootmoeder die de rijst pelt, de verkoper die zorgvuldig het fruit schikt. Kunstenaars keren terug naar deze huiselijke rituelen, niet alleen uit nostalgie, maar ook om de zorg voor anderen als een daad van liefde te verbeelden.

Stillevens, samengesteld uit lokaal geplukte vruchten en levensmiddelen, roepen beelden op van doorzettingsvermogen en vrijgevigheid. Ze herinneren ons eraan dat liefde in de Caribische context vaak tot uiting komt door ervoor te zorgen dat iemand genoeg te eten heeft, zelfs als de middelen beperkt zijn.

Deze stille toewijding wordt weerspiegeld in de Dominicaanse taferelen die vereeuwigd zijn door Raelis Vásquez , wier werk op tedere wijze keukens, sloten en alledaagse momenten weergeeft. Haar schilderijen herinneren ons eraan dat genegenheid vaak schuilt in het alledaagse, in de herhaling van het heden.

Eten wordt een taal van liefde. Voeden is beschermen. Koken is een erfenis doorgeven. Voeden is het eigen voortbestaan bevestigen.

Liefde als klank, ritme en beweging

Caribische kunstenaars weten dat liefde in het lichaam leeft.

Van carnaval tot dancehall, van soca tot reggae en kompa: beweging en geluid worden gezamenlijk uitgedrukt in termen van genegenheid en vrijheid. Beeldende kunstenaars verwijzen naar dans en muziek door middel van houding, kleur en herhaling. Lichamen trekken samen, zweten en vibreren van leven.

De Trinidadiaanse kunstenaar Che Lovelace benadert Caribische iconografie als een metaforische verkenning van postkolonialisme, verzet, vrijheid, mythologie en natuur. Zijn carnavalsfiguren bewegen met ernst en vastberadenheid en drukken complexe gevoelens van identiteit, politiek, verbondenheid en gemeenschap uit. In zijn werk is beweging geen spektakel, maar een betekenisvolle lichaamstaal, gevormd door geschiedenis en overleving, waarin vrijheid wordt gerepresenteerd in plaats van verbeeld.

In de hele regio vormen centra voor podiumkunsten en beeldende kunst een bron van vreugde. Vrij dansen, enthousiast feestvieren en de ruimte innemen zijn uitingen van liefde in samenlevingen die historisch gezien gekenmerkt worden door controle en beperkingen.

Hier is liefde aanwezigheid. Het is elkaar zien, elkaar horen en elkaar voelen. Het is weigeren om lichaamstaal te negeren.

Liefde als bescherming

Bescherming is een van de meest duurzame liefdestalen in het Caribisch gebied, en kunstenaars maken er regelmatig gebruik van.

In de hedendaagse kunstpraktijk verweven spirituele symbolen, verwijzingen naar voorouders en rituele objecten zich via schilderkunst, beeldhouwkunst, textiel en installaties. Altaren, talismannen, veves en kleuren die geassocieerd worden met orisha's en voorouderlijke geesten zijn niet louter decoratieve elementen; ze bieden bescherming.

In de landschappen van de in Saint Lucia gevestigde kunstenaar Jonathan Gladding komt liefde tot uiting in milieubescherming. Zijn werk beschouwt de aarde niet als louter decor, maar als een afgebakend, gekoesterd en beschermd element. De aarde met respect schilderen betekent haar beschermen tegen vernietiging en verwaarlozing.

Caribische kunstenaars maken vaak werken die cultuur, herinnering en spiritualiteit vieren. Door systemen op te roepen die lange tijd gedemoniseerd of verkeerd begrepen zijn, pleiten ze voor respect voor de levenden en de doden.

Beschermen is hartstochtelijk liefhebben. Kunst wordt een ruimte van verdediging en een manier om onze aanwezigheid te bevestigen en te laten zien dat er voor ons gezorgd wordt.

Liefde als herinnering

In het Caribisch gebied is herinneren een uiting van genegenheid.

Portretten van ouderen, gereconstrueerde archieven, familiefoto's en mondelinge overleveringen zijn terugkerende elementen in de hedendaagse Caribische kunst. Deze werken, die de nadruk leggen op documentatie en aanwezigheid, dagen het historische stilzwijgen rond het leven van zwarte en inheemse mensen uit.

Fotografe Janice Reid onderzoekt het thema herinnering door de lens van zwarte vrouwen, stedelijke ruimtes en mode, die ze allemaal beschouwt als plekken van zichtbaarheid. Haar werk belicht de historische en hedendaagse onderdrukking van zwarte vrouwen en plaatst hen in het hart van hun eigen verhalen. Zoals ze zelf uitlegt, is haar werk erop gericht "de verhalen van de onzichtbaarheid van zwarte vrouwen te vertellen, zodat we gezamenlijk onze eigen verhalen opnieuw kunnen uitvinden en creëren."

Fotograferen is je aanwezigheid bevestigen. Gezien, gestileerd, gepositioneerd en gedocumenteerd worden, is op je eigen voorwaarden vereeuwigd worden.

Kunstenaars fungeren als archivarissen en bewaren verhalen die anders verloren zouden gaan. Iemand schilderen, fotograferen of zelfs zijn of haar naam uitspreken, is een uiting van liefde die verder reikt dan het leven zelf.

Hier is herinnering een bewuste daad. Het is de weigering om koloniale geschiedenissen als enige getuigenis te laten voortbestaan.

Liefde als verzet

Verzet is wellicht de meest radicale vorm van liefde in het Caribisch gebied.

Kunst die de nadruk legt op Zwartheid, queer-identiteit, het leven in de arbeidersklasse, vrouwelijkheid, mannelijkheid en lichamelijke autonomie, komt vaak voort uit een diep gevoel van eigenwaarde. Van jezelf en je gemeenschap houden binnen systemen die erop gericht zijn hen te devalueren, is een daad van verzet.

Veel Caribische kunstenaars benadrukken waardigheid door middel van zelfportretten, politieke beelden, satire en de herinterpretatie van het lichaam. Deze werken vieren moed, complexiteit en vreugde.

Hier is liefde niet zachtaardig. Ze is vastberaden. Ze is beschermend. Ze biedt geen excuses aan.

Na februari

Caribische artiesten zeggen zelden openlijk "Ik hou van je" . Ze zingen het, dansen het, beschermen het, herinneren het zich en vechten ervoor.

In hun handen krijgt de liefde vorm, wordt ze elke dag beleefd in plaats van alleen bij de seizoenen te worden verklaard. Als februari uitnodigt tot reflectie, herinnert de Caribische kunst ons eraan dat genegenheid niet altijd romantisch of teder hoeft te zijn. Soms vergt het moeite. Soms vergt het veerkracht. Soms is het gewoon doorzettingsvermogen.